ପଥର କହୁଛି କଥା — ସାରାଂଶ
‘ପଥର କହୁଛି କଥା’ ପାଠରେ ଲୀନା ନାମକ ଜଣେ ଛୋଟ ଝିଅ ନିଜ ମାଉସୀଙ୍କ ସହ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଐତିହାସିକ ଅଜନ୍ତା ଓ ଏଲୋରା ଗୁମ୍ଫା ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିବା ଅନୁଭୂତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି। ବହିରେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବିଷୟରେ ପଢ଼ିଥିବାରୁ ଲୀନାଙ୍କ ମନରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଆଗ୍ରହ ଥିଲା। ଦଶହରା ଛୁଟିର ସୁଯୋଗରେ ସେ ମାଉସୀଙ୍କ ସହ ଟ୍ରେନ୍ରେ ଯାତ୍ରା କରି ଛତ୍ରପତି ସମ୍ଭାଜୀନଗରରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲା। ସେଠାରେ ରାତି କଟାଇ ପରଦିନ ସକାଳେ ପ୍ରାୟ ଶହେ କିଲୋମିଟର ଯାତ୍ରା କରି ଅଜନ୍ତାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ।
ଅଜନ୍ତାରେ ଏକ ନଦୀ କୂଳର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଏକ ଧାଡ଼ିରେ ଅଣତିରିଶିଟି ପ୍ରାଚୀନ ଗୁମ୍ଫା ରହିଛି। ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିଥିବାରୁ ସକାଳ ସମୟର ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଗୁମ୍ଫାର କାନ୍ଥରେ ଗୌତମ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା, ବୌଦ୍ଧଭିକ୍ଷୁମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଓ ଭିକ୍ଷାଟନର ଦୃଶ୍ୟ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଛି। ଏହାଛଡ଼ା ଗଛଲତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭଙ୍ଗୀରେ ଥିବା ନାରୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଗଛର ପତ୍ର, ଚେରମୂଳି ଓ ଫୁଲ ଆଦିରୁ ତିଆରି ପ୍ରାକୃତିକ ରଙ୍ଗ ବ୍ୟବହାର କରି ଏହି ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ରଙ୍ଗ କରାଯାଇଥିଲା। ଏତେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ରଙ୍ଗ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଶେଷ ଫିକା ପଡ଼ିନାହିଁ। ଚିତ୍ରରେ ହାତର ମୁଦ୍ରା, ଆଖିର ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଏବଂ ମୁହଁରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିବା ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ଏତେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଓ ଜୀବନ୍ତ ଯେ, ଲୀନାଙ୍କୁ ଲାଗିଥିଲା ପଥରଗୁଡ଼ିକ ଯେପରି ନିଜେ ନିଜେ କାହାଣୀ କହୁଛନ୍ତି।
ଅଜନ୍ତା ପରିଦର୍ଶନ ପରେ ଲୀନା ଓ ତାଙ୍କ ମାଉସୀ ସମ୍ଭାଜୀନଗରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ଚାଳିଶ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ଏଲୋରାକୁ ଯାଇଥିଲେ। ଏଲୋରାରେ ପାହାଡ଼କୁ କାଟି ପ୍ରାୟ ତିରିଶଟି ମନ୍ଦିର ତିଆରି କରାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ସହ ହିନ୍ଦୁ ଓ ଜୈନ ଧର୍ମର ଅନେକ ଆକର୍ଷଣୀୟ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏଲୋରାର ସବୁଠାରୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନିର୍ମାଣ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘କୈଳାସ ମନ୍ଦିର’। ଏକ ବିଶାଳ ପାହାଡ଼କୁ ଉପରୁ ତଳକୁ କାଟି ଏହି ମନ୍ଦିର ଗଢ଼ାଯାଇଛି। ଏକମାତ୍ର ପଥରରୁ ଏତେ ବଡ଼ ପ୍ରାସାଦ ଓ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିବା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ କାରିଗରମାନଙ୍କ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭା ଓ କଳାକୌଶଳର ପରିଚୟ ଦିଏ।
ଏହି ଭ୍ରମଣ ଲୀନାଙ୍କୁ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର କଳା ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଉନ୍ନତି ସମ୍ପର୍କରେ ଏକ ନୂଆ ଅନୁଭବ ଦେଇଥିଲା। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଭାରତର କାରିଗରମାନେ କଳାକୃତି ଓ ନିର୍ମାଣକଳାରେ କେତେ ଦକ୍ଷ ଥିଲେ, ତାହା ସେ ବୁଝିପାରିଥିଲା। ପଥରରେ ଖୋଦା ଅତୁଳନୀୟ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଦେଇଥିଲା।
ପାଠରେ ଓଡ଼ିଶାର କେନ୍ଦୁଝର ଜିଲ୍ଲାର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ‘ସୀତାବିଞ୍ଜି’ର ପ୍ରସ୍ତର ଚିତ୍ରକଳା ଏବଂ ଦେବଗଡ଼ର ସୁନ୍ଦର ପ୍ରାକୃତିକ ଜଳପ୍ରପାତ ‘ପ୍ରଧାନପାଟ’ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ମିଳେ। ଆମ ଦେଶ ଓ ରାଜ୍ୟର ଏପରି ପ୍ରାଚୀନ ଐତିହାସିକ ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକ ଆମର ଗର୍ବ ଓ ଗୌରବର ପ୍ରତୀକ। ତେଣୁ ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ଭ୍ରମଣ କରିବା ସମୟରେ କାନ୍ଥରେ ଗାର ଟାଣିବା କିମ୍ବା କୌଣସି ପ୍ରକାରରେ ସେମାନଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଚୀନତା ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଐତିହାସିକ ସ୍ମାରକୀଗୁଡ଼ିକର ସୁରକ୍ଷା କରିବା ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ।
