ଗଙ୍ଗାର କାହାଣୀ — ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସାରାଂଶ
ଏହି ପାଠରେ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ନିଜ ଜୀବନଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ନିଜେ କହିଛି। ହିମାଳୟର କୋଳରୁ ଗଙ୍ଗାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଛି। ଉତ୍ତରାଖଣ୍ଡର ଉତ୍ତରକାଶୀ ଜିଲ୍ଲାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଗଙ୍ଗୋତ୍ରୀ ହିମବାହର ଗୋମୁଖ ନାମକ ସ୍ଥାନରୁ ସେ ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଝରଣା ଭାବରେ ବାହାରିଥାଏ। ରାଜା ଭଗୀରଥଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟକୁ ଆସିଥିବାରୁ ଗଙ୍ଗାର ଅନ୍ୟ ନାମ ‘ଭାଗୀରଥୀ’ ହୋଇଛି। ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର ଭେଦି ଆଗକୁ ଯିବା ସମୟରେ ଦେବପ୍ରୟାଗଠାରେ ଅଳକାନନ୍ଦା ନଦୀ ତା’ ସହିତ ମିଶିଥାଏ। ପରେ ଗଙ୍ଗା ଋଷିକେଶରେ ପହଞ୍ଚି ପାହାଡ଼ିଆ ଅଞ୍ଚଳ ଛାଡ଼ି ସମତଳ ଭୂମି ଆଡ଼କୁ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥାଏ।
ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଦୁଇ କୂଳରେ ଅନେକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥକ୍ଷେତ୍ର ଓ ବଡ଼ ସହର ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ଋଷିକେଶ, ହରିଦ୍ୱାର, କାନପୁର, ପ୍ରୟାଗରାଜ ଓ ବାରାଣାସୀ ବା କାଶୀ ଏହାର ଉଦାହରଣ। ହରିଦ୍ୱାର ଓ ପ୍ରୟାଗରାଜଠାରେ ପ୍ରତି ବାର ବର୍ଷରେ ଥରେ ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ କୁମ୍ଭମେଳା ଆୟୋଜିତ ହୁଏ। ହରିଦ୍ୱାର ନିକଟରୁ ବାହାରିଥିବା ‘ଗଙ୍ଗା ନହର’ ବା କେନାଲ କାନପୁର ଅଞ୍ଚଳର ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଏକର ଚାଷଜମିକୁ ଜଳ ଯୋଗାଇଥାଏ। ପ୍ରୟାଗରାଜରେ ପବିତ୍ର ଯମୁନା ନଦୀ ଗଙ୍ଗା ସହିତ ମିଶି ମହାସଙ୍ଗମ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି।
କାନପୁର ଏକ ଶିଳ୍ପସମୃଦ୍ଧ ସହର ହୋଇଥିବାରୁ ସେଠାରେ ଥିବା କପଡ଼ା, ଚମଡ଼ା ଓ ଲୁହା କାରଖାନାର ଆବର୍ଜନାଯୁକ୍ତ ପାଣି ଗଙ୍ଗାରେ ମିଶିଥାଏ। ଫଳରେ ଗଙ୍ଗାଜଳ ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଏ।
ନିଜ ପ୍ରବାହପଥରେ ଆହୁରି ଆଗକୁ ଯାଇ ଗଙ୍ଗା ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଠାରେ ଦୁଇଟି ଧାରାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି। ଗୋଟିଏ ଧାରା ବାଂଲାଦେଶ ଆଡ଼କୁ ଯାଇ ‘ପଦ୍ମା’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଛି। ଅନ୍ୟ ଧାରାଟି କଲିକତା ଦେଇ ‘ହୁଗୁଳି’ ନାମରେ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଛି। ଶେଷରେ ଏହି ଦୁଇ ଧାରାର ପ୍ରବାହପଥ ଦେଇ ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ସୁନ୍ଦରବନ ନିକଟରେ ବଙ୍ଗୋପସାଗରରେ ମିଶିଯାଇଛି।
ଭାରତୀୟମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଗଙ୍ଗା ଏକ ପବିତ୍ର ନଦୀ ଭାବରେ ବିଶେଷ ସମ୍ମାନ ପାଇଥାଏ। ଏହାର ଜଳ ପୂର୍ବରୁ ରୂପା ଭଳି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ମଳ ଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବିଭିନ୍ନ ସହରର ମଇଳା ଆବର୍ଜନା ଏବଂ କଳକାରଖାନାର ଦୂଷିତ ଜଳ ନଦୀରେ ମିଶିବାରୁ ଗଙ୍ଗାଜଳ ମାଟିଆ ରଙ୍ଗର ହୋଇଯାଉଛି। ଏହି ପ୍ରଦୂଷଣ ଗଙ୍ଗାର ପବିତ୍ରତା ଓ ସ୍ୱାଭାବିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଉଛି।
ତଥାପି ଗଙ୍ଗା ପାଇଁ ଆଶାର କଥା ହେଉଛି, ବର୍ତ୍ତମାନ ଲୋକମାନେ ନଦୀର ସୁରକ୍ଷା ଓ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବିଷୟରେ ସଚେତନ ହେଉଛନ୍ତି। ଗଙ୍ଗାଜଳକୁ ପୁଣି ବିଶୁଦ୍ଧ କରିବା ଓ ନଦୀକୁ ପ୍ରଦୂଷଣମୁକ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରୟାସ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ଏହି ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଦିନେ ଗଙ୍ଗା ନିଜର ପୁରୁଣା ପ୍ରାକୃତିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ପବିତ୍ରତା ପୁଣିଥରେ ଫେରିପାଇବ ବୋଲି ସେ ଆଶା କରିଛି।
