ଶୈଶବର କଥା — ସାରାଂଶ
‘ଶୈଶବର କଥା’ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାସକବି ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି ନିଜ ପିଲାଦିନର ବିଭିନ୍ନ ଅନୁଭୂତି, ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ଓ ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି। ବାଲେଶ୍ୱର ସହରର ମଲ୍ଲିକାଶପୁର ଗ୍ରାମରେ ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଚରଣ ସେନାପତି ଓ ମାତାଙ୍କ ନାମ ତୁଳସୀ ଦେଈ ଥିଲା। ଫକୀର ମୋହନଙ୍କ ବୟସ ମାତ୍ର ଏକ ବର୍ଷ ପାଞ୍ଚ ମାସ ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପିତା ପୁରୀ ରଥଯାତ୍ରା ଦେଖି ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ ଭୁବନେଶ୍ୱରଠାରେ ଓଲାଉଠା ରୋଗରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ସହି ନ ପାରି ତାଙ୍କ ମାଆ ମଧ୍ୟ ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ ଏବଂ ଚଉଦ ମାସ ପରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଅତି ଅଳ୍ପ ବୟସରୁ ଫକୀର ମୋହନ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ହରାଇ ଅସହାୟ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ।
ପିତାମାତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାଙ୍କ ଠାକୁରମା କୁଚିଳା ଦେଈ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହ ଓ ଯତ୍ନରେ ଲାଳନପାଳନ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରେ ଫକୀର ମୋହନ ଗ୍ରହଣୀ ଓ ଅର୍ଶ ଭଳି ଗୁରୁତର ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ପ୍ରାୟ ସାତ-ଆଠ ବର୍ଷ ଶଯ୍ୟାଶାୟୀ ହୋଇ ରହିଥିଲେ। ନାତିର ଚିକିତ୍ସା ଓ ସେବା ପାଇଁ ଠାକୁରମା ନିଜର ନିଦ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଆରୋଗ୍ୟ କାମନା କରି ସେ ବାଲେଶ୍ୱରର ଦୁଇ ପୀରଙ୍କ ପାଖରେ ମାନସିକ କରିଥିଲେ। ଶୈଶବରେ ଫକୀର ମୋହନଙ୍କ ନାମ ‘ବ୍ରଜମୋହନ’ ଥିଲା। ପୀରଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ସେ ସୁସ୍ଥ ହେବା ପରେ ଠାକୁରମା ତାଙ୍କ ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରି ‘ଫକୀର’ ରଖିଥିଲେ।
ପ୍ରତିବର୍ଷ ମହରମ ସମୟରେ ଫକୀର ମୋହନ ଆଠ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫକୀର ବେଶ ଧାରଣ କରି ଗାଁରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ। ଭିକ୍ଷାରୁ ମିଳୁଥିବା ଅର୍ଥରେ ପୀରଙ୍କ ପାଇଁ ଶିରିଣୀ ଭୋଗ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ତାଙ୍କ ଶୈଶବ ଜୀବନର ଏକ ସ୍ମରଣୀୟ ଅନୁଭୂତି ଥିଲା।
ପ୍ରାୟ ନଅ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଫକୀର ମୋହନଙ୍କର ପାଠପଢ଼ା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ସେ ସମୟର ଚାଟଶାଳୀର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଥିଲା। ବିଳମ୍ବରେ ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଆସିଲେ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବେତରେ ମାଡ଼ ଦିଆଯାଉଥିଲା। ସେ ପ୍ରଥମେ ଅବଧାନ ବୈଷ୍ଣବ ମାହାନ୍ତିଙ୍କ ନିକଟରେ ପଢ଼ିଥିଲେ। ପରେ ନଣ୍ଡା ଗୋସାଇଁ ମଠ ଚାହାଳୀରେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ବଡ଼ବାପା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ। ସେ ଅବଧାନଙ୍କୁ ଦରମା ଦେବା ପୂର୍ବରୁ ଫକୀର ମୋହନଙ୍କ ପିଠିରେ ବେତ ମାଡ଼ର ଦାଗ ଅଛି କି ନାହିଁ, ତାହା ଯାଞ୍ଚ କରୁଥିଲେ।
ଚାହାଳୀରେ ପାଠପଢ଼ା ଶେଷ କରିବା ପରେ ସେ ବାଲେଶ୍ୱରର ଏକ ପାର୍ଶି ଅବୈତନିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେଠାରେ ପଣ୍ଡିତ ବନମାଳି ବାଚସ୍ପତିଙ୍କଠାରୁ ଚିଠି ଓ ଦରଖାସ୍ତ ଲେଖିବା ଶିଖିଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଅନେକ ଅଭାବ, ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତି, ରୋଗବ୍ୟାଧି ଓ ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ମଧ୍ୟରେ ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ଶୈଶବ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ ହୋଇଥିଲା।
