🐾 ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା — Key Points

1. 🌱 ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା କ’ଣ?

ପ୍ରାଣୀମାନେ ବଞ୍ଚି ରହିବା, ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଓ ଶରୀରକୁ ସୁସ୍ଥ ରଖିବା ପାଇଁ ଅନେକ ପ୍ରକ୍ରିୟା କରନ୍ତି। ଏହି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ମିଶାଇ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା (Life Processes) କୁହାଯାଏ।

ପ୍ରମୁଖ ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ପୋଷଣ (Nutrition) → ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ଓ ବ୍ୟବହାର
ପରିପାକ (Digestion) → ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ସରଳ କରିବା
ଶ୍ୱସନ (Respiration) → ଖାଦ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ପାଇବା
ରେଚନ (Excretion) → ଶରୀରର ବର୍ଜ୍ୟ ବାହାର କରିବା
ପ୍ରଜନନ (Reproduction) → ନୂତନ ଜୀବ ସୃଷ୍ଟି କରିବା

🧠 ମନେ ରଖ

ଖାଦ୍ୟ → ପରିପାକ → ଶକ୍ତି → ବର୍ଜ୍ୟ ବାହାର → ନୂଆ ଜୀବ = ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

2. 🍚 ପରିପାକ କ’ଣ?

ଆମେ ଖାଉଥିବା ଖାଦ୍ୟରେ ଥିବା ଅନେକ ଉପାଦାନ ଜଟିଳ ରୂପରେ ଥାଏ। ଶରୀର ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସିଧାସଳଖ ସବୁବେଳେ ବ୍ୟବହାର କରିପାରେ ନାହିଁ।

ତେଣୁ ଖାଦ୍ୟର ଜଟିଳ ଉପାଦାନକୁ ସରଳ ଓ ଶୋଷଣଯୋଗ୍ୟ ରୂପରେ ଭାଙ୍ଗିବା ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ପରିପାକ (Digestion) କୁହାଯାଏ।

ଉଦାହରଣ

ଶ୍ୱେତସାର → ସରଳ ଶର୍କରା
ପୁଷ୍ଟିସାର → ସରଳ ଉପାଦାନ
ସ୍ନେହସାର → ସରଳ ଫ୍ୟାଟି ଏସିଡ୍ ଓ ଗ୍ଲିସେରଲ୍

ପରିପାକ ପରେ ଏହି ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ରକ୍ତରେ ଶୋଷିତ ହୋଇ ଶରୀରରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ → ସରଳ ଖାଦ୍ୟ = ପରିପାକ

3. 👄 ଲାଳର କାମ

ଆମ ପାଟିରେ ଥିବା ଲାଳ (Saliva) କେବଳ ଖାଦ୍ୟକୁ ଓଦା କରେ ନାହିଁ; ଏଥିରେ ଥିବା ଲାଳ ଆମାଇଲେଜ୍ (Salivary amylase) ନାମକ ପାଚକ ଏନ୍ଜାଇମ୍ ଶ୍ୱେତସାର/ମଣ୍ଡଦର ପରିପାକ ଆରମ୍ଭ କରେ।

ଏହା ଶ୍ୱେତସାରକୁ ସରଳ ଶର୍କରାରେ ପରିଣତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉଦାହରଣ

ରୁଟି ବା ଭାତ ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇଲେ କିଛି ସମୟ ପରେ ହାଲୁକା ମିଠା ଲାଗିପାରେ। ଏହା ଶ୍ୱେତସାରର ପରିପାକ ଆରମ୍ଭ ହେବାର ଏକ ଫଳ।

🧠 ମନେ ରଖ

ପାଟି → ଲାଳ → ଆମାଇଲେଜ୍ → ଶ୍ୱେତସାରର ପରିପାକ।

4. ➰ ଗ୍ରାସନଳୀରେ ଖାଦ୍ୟର ଗତି

ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇ ଗିଳିବା ପରେ ଏହା ଗ୍ରାସନଳୀ (Oesophagus) ଦେଇ ପାକସ୍ଥଳୀକୁ ଯାଏ।

ଖାଦ୍ୟକୁ ତଳକୁ ନେବା ପାଇଁ ଗ୍ରାସନଳୀର କାନ୍ଥର ପେଶୀଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ସଙ୍କୁଚିତ ଓ ଶିଥିଳ ହୁଅନ୍ତି।

ଏହା ଫଳରେ ଏକ ତରଙ୍ଗ ପରି ଗତି ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ। ଏହି ଗତିକୁ ପେରିଷ୍ଟାଲସିସ୍ (Peristalsis) କୁହାଯାଏ।

ସହଜ ଉଦାହରଣ

ଟୁଥପେଷ୍ଟ ଟ୍ୟୁବ୍‌କୁ ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚାପିଲେ ଯେପରି ପେଷ୍ଟ ଆଗକୁ ଯାଏ, ସେହିପରି ଗ୍ରାସନଳୀର ପେଶୀ ଖାଦ୍ୟକୁ ପାକସ୍ଥଳୀ ଦିଗକୁ ଠେଲିଦିଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ସଙ୍କୋଚନ + ଶିଥିଳନ → ତରଙ୍ଗାୟିତ ଗତି → ପେରିଷ୍ଟାଲସିସ୍।

5. 🥩 ପାକସ୍ଥଳୀର କାମ

ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଖାଦ୍ୟ କିଛି ସମୟ ରହେ ଏବଂ ସେଠାରେ ପାଚକ ରସ ସହିତ ମିଶିଥାଏ।

ପାକସ୍ଥଳୀର ପାଚକ ରସରେ ଥିବା ପେପ୍ସିନ୍ ପରି ଏନ୍ଜାଇମ୍ ପୁଷ୍ଟିସାରର ପରିପାକରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ନିର୍ଗତ ହାଇଡ୍ରୋକ୍ଲୋରିକ୍ ଅମ୍ଳ (HCl):

ପାକସ୍ଥଳୀରେ ଆମ୍ଳୀୟ ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ପାଚନ ଏନ୍ଜାଇମ୍‌କୁ କାମ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଆସିଥିବା ଅନେକ କ୍ଷତିକାରକ ଜୀବାଣୁକୁ ନଷ୍ଟ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

🧠 ମନେ ରଖ

ପାକସ୍ଥଳୀ → ଅମ୍ଳ + ପାଚକ ରସ → ପରିପାକ।

6. 🟢 ଯକୃତ ଓ ପିତ୍ତର କାମ

ଯକୃତ (Liver) ଶରୀରର ଏକ ବଡ଼ ଗ୍ରନ୍ଥି। ଏହାରୁ ପିତ୍ତ (Bile) ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ପିତ୍ତାଶୟରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଆବଶ୍ୟକ ସମୟରେ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ପିତ୍ତର କାମ:

① ଅମ୍ଳକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବା

ପାକସ୍ଥଳୀରୁ ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଅମ୍ଳୀୟ ଥାଏ। ପିତ୍ତର କ୍ଷାରୀୟ ପ୍ରକୃତି ଏହି ଅମ୍ଳୀୟତାକୁ କମାଇଥାଏ।

② ସ୍ନେହସାରର ପରିପାକରେ ସାହାଯ୍ୟ

ପିତ୍ତ ସ୍ନେହସାରକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ବିନ୍ଦୁରେ ଭାଙ୍ଗିଦିଏ। ଏହାକୁ ଇମଲ୍ସିଫିକେସନ୍ (Emulsification) କୁହାଯାଏ।

ଏହା ଫଳରେ ସ୍ନେହସାରର ପରିପାକ ସହଜ ହୁଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ଯକୃତ → ପିତ୍ତ → ଅମ୍ଳ କମାଏ + ସ୍ନେହସାର ପରିପାକରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

7. 🧬 କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ଭିଲାଇ

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ଭିତର କାନ୍ଥରେ ଅନେକ ଆଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଛୋଟ ଉଠାଣ ଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ ଭିଲାଇ (Villi) କୁହାଯାଏ।

ଭିଲାଇର ମୁଖ୍ୟ କାମ

ଏଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରର ଭିତର ପୃଷ୍ଠଭାଗକୁ ବହୁତ ବଢ଼ାଇଥାଏ।

ଫଳରେ ଅଧିକ ପରିମାଣର ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ରକ୍ତରେ ଶୋଷଣ ହୋଇପାରେ।

ଉଦାହରଣ

ଧର, ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଘରର ମାଟି ଉପରେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ଉଠାଣ ତିଆରି କରାଗଲା। ତେବେ ସମୁଦାୟ ପୃଷ୍ଠଭାଗ ବଢ଼ିଯିବ। ଭିଲାଇ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ପୃଷ୍ଠଭାଗ ବଢ଼ାଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ଭିଲାଇ → ପୃଷ୍ଠଭାଗ ବଢ଼ାଏ → ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକ ଶୋଷଣ ହୁଏ।

8. 🚽 ବୃହଦନ୍ତ୍ରର କାମ

କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ରରେ ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ ଅଧିକାଂଶ ଶୋଷିତ ହେବା ପରେ ଅପାଚ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ବୃହଦନ୍ତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚେ।

ବୃହଦନ୍ତ୍ର (Large intestine):

ଅବଶିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟରୁ ଜଳ ଶୋଷଣ କରେ।
କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ କରେ।
ଅବଶିଷ୍ଟ ପଦାର୍ଥକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଘନ କରି ମଳ ତିଆରି କରେ।

ପରେ ମଳ ମଳାଶୟରେ ସଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଶରୀରରୁ ବାହାରିଯାଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ବୃହଦନ୍ତ୍ର → ଜଳ + କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ → ମଳ ଗଠନ।

9. 🐄 ରୋମନ୍ଥକ ପ୍ରାଣୀ ଓ ରୁମେନ୍

ଗାଈ, ମଇଁଷି, ଛେଳି ଇତ୍ୟାଦି ରୋମନ୍ଥକ ପ୍ରାଣୀ (Ruminants)।

ସେମାନେ ଘାସ ପରି ଖାଦ୍ୟକୁ ପ୍ରଥମେ ଶୀଘ୍ର ଗିଳିଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଖାଦ୍ୟର କିଛି ଅଂଶ **ରୁମେନ୍ (Rumen)**ରେ ସଞ୍ଚିତ ହୁଏ।

ପରେ ରୁମେନ୍‌ରୁ ଆଂଶିକ ପାଚିତ ଖାଦ୍ୟ ପୁଣି ପାଟିକୁ ଆସେ। ଏହାକୁ ପୁଣି ଚୋବାଇବାକୁ ରୋମନ୍ଥନ (Cud chewing) କୁହାଯାଏ।

ସହଜ ଭାବେ

ଘାସ ଖାଇଲା → ରୁମେନ୍‌ରେ ଗଲା → ପୁଣି ପାଟିକୁ ଆସିଲା → ଭଲ ଭାବରେ ଚୋବାଇଲା → ପୁଣି ଗିଳିଲା।

କାହିଁକି?

ଘାସରେ ଥିବା ସେଲ୍ୟୁଲୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗିବା ଅପେକ୍ଷାକୃତ କଠିନ। ତେଣୁ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ଖାଦ୍ୟକୁ ପୁଣି ଚୋବାଇ ଏହାର ପରିପାକକୁ ସହଜ କରନ୍ତି।

🧠 ମନେ ରଖ

ଗାଈ → ରୁମେନ୍ → ଖାଦ୍ୟ ପୁଣି ପାଟିକୁ → ରୋମନ୍ଥନ।

10. 🐦 ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଦାନ୍ତ ନଥାଏ। ତେଣୁ ସେମାନେ ମଣିଷଙ୍କ ପରି ଦାନ୍ତରେ ଖାଦ୍ୟ ଚୋବାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ସେମାନଙ୍କର ଗିଜାର୍ଡ (Gizzard) ଏକ ମାଂସପେଶୀମୟ ଅଂଶ। କିଛି ପକ୍ଷୀ ଛୋଟ ଗୋଡ଼ି/କଣ୍କଡ଼ ଗିଳିଥାନ୍ତି। ଏହି କଣ୍କଡ଼ ଗିଜାର୍ଡ ଭିତରେ ଖାଦ୍ୟକୁ ଘଷି ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

ଉଦାହରଣ

କୁକୁଡ଼ା ଦାନା ଖାଇଲେ ତାହାକୁ ଦାନ୍ତରେ ଚୋବାଇ ପାରେ ନାହିଁ। ଗିଜାର୍ଡରେ ଥିବା କଣ୍କଡ଼ ଓ ଶକ୍ତ ପେଶୀ ଦାନାକୁ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।

🧠 ମନେ ରଖ

ପକ୍ଷୀ → ଦାନ୍ତ ନାହିଁ → ଗିଜାର୍ଡ + ଛୋଟ କଣ୍କଡ଼ → ଖାଦ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ।

11. 🫁 ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଓ ନିଃଶ୍ୱାସ ସମୟରେ ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା

ଆମେ ଶ୍ୱାସ ନେବାବେଳେ ଫୁସଫୁସକୁ ବାୟୁ ଭିତରକୁ ନେଉଥାଉ ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବାବେଳେ ବାୟୁ ବାହାର କରୁଥାଉ।

ଏଥିରେ **ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା (Diaphragm)**ର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା ଅଛି।

ପ୍ରଶ୍ୱାସ ସମୟରେ

ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇ ତଳକୁ ଖସେ।

ଏହା ଫଳରେ ବକ୍ଷଗୁହାର ସ୍ଥାନ ବଢ଼େ ଏବଂ ବାୟୁ ଫୁସଫୁସ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ।

ନିଃଶ୍ୱାସ ସମୟରେ

ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ଶିଥିଳ ହୋଇ ଉପରକୁ ଉଠେ।

ଏହା ଫଳରେ ଫୁସଫୁସରୁ ବାୟୁ ବାହାରିଯାଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ଶ୍ୱାସ ନେବା → ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ତଳକୁ
ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା → ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା ଉପରକୁ

12. 🫧 ଫୁସଫୁସର କୋଟରିକାରେ ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ

ଫୁସଫୁସ ଭିତରେ ଅତି ଛୋଟ ଛୋଟ ବାୟୁଥଳି ଥାଏ। ଏଗୁଡ଼ିକୁ କୋଟରିକା ବା ଆଲଭିଓଲି (Alveoli) କୁହାଯାଏ।

ଏହି କୋଟରିକାଗୁଡ଼ିକୁ ଘେରି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ଥାଏ।

ଏଠାରେ ଗ୍ୟାସର ବିନିମୟ ହୁଏ:

ବାୟୁରୁ ଅମ୍ଳଜାନ (O₂) → ରକ୍ତକୁ ଯାଏ।
ରକ୍ତରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ (CO₂) → ଆଲଭିଓଲିକୁ ଆସେ।
ପରେ CO₂ ନିଃଶ୍ୱାସ ସହିତ ବାହାରିଯାଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ଆଲଭିଓଲି ↔ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ → O₂ ଓ CO₂ ବିନିମୟ।

13. ⚡ ଶ୍ୱସନରୁ ଶକ୍ତି

ଶ୍ୱସନ (Respiration) ଏକ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା। ଏଥିରେ ଖାଦ୍ୟରୁ ମିଳିଥିବା ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗି ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

ଅମ୍ଳଜାନର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ ଭାଙ୍ଗି:

ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + ଅମ୍ଳଜାନ → ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ + ଜଳ + ଶକ୍ତି

ସରଳ ସମୀକରଣ:

\text{Glucose + Oxygen → Carbon dioxide + Water + Energy}

ଏହି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଆମେ:

ଚାଲିପାରୁ,
ଦୌଡ଼ିପାରୁ,
ପଢ଼ିପାରୁ,
ଶରୀରର ତାପମାତ୍ରା ରଖିପାରୁ,
ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରୁ।

⚠️ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ

ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା (Breathing) ଓ ଶ୍ୱସନ (Respiration) ଏକ ନୁହେଁ।

ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା → ବାୟୁ ନେବା ଓ ଛାଡ଼ିବା।
ଶ୍ୱସନ → କୋଷରେ ଖାଦ୍ୟରୁ ଶକ୍ତି ମୁକ୍ତ ହେବାର ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟା।

🧠 ମନେ ରଖ

ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + O₂ → CO₂ + ଜଳ + ଶକ୍ତି

14. ❤️ ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡର କାମ

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ (Heart) ଏକ ମାଂସପେଶୀମୟ ଅଙ୍ଗ, ଯାହା ଏକ ପମ୍ପ ପରି କାମ କରେ।

ଏହା ରକ୍ତକୁ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ (Blood vessels) ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ଶରୀରକୁ ପଠାଏ।

ରକ୍ତ ଶରୀରର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶକୁ:

ଅମ୍ଳଜାନ,
ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱ,
ଆବଶ୍ୟକ ଅନ୍ୟ ପଦାର୍ଥ

ପହଞ୍ଚାଏ।

ସେହିପରି ଶରୀରର କୋଷଗୁଡ଼ିକରୁ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ ଓ ଅନ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ସଂଗ୍ରହ କରି ଉପଯୁକ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଦିଗକୁ ନେଇଯାଏ।

ସହଜ ଉଦାହରଣ

ଘରକୁ ପାଣି ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପମ୍ପ ଯେପରି ପାଣିକୁ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପଠାଏ, ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତକୁ ରକ୍ତବାହୀ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ସାରା ଶରୀରକୁ ପଠାଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ = ରକ୍ତର ପମ୍ପ।

15. 🐟🐸🪱 ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାଣୀର ଶ୍ୱାସ ଅଙ୍ଗ

ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଏକାପରି ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ଓ ଶରୀରର ଗଠନ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶ୍ୱାସ ଅଙ୍ଗ ରହିଛି।

ପ୍ରାଣୀ	ଶ୍ୱାସ ଅଙ୍ଗ/ପ୍ରଣାଳୀ
🐟 ମାଛ	ଗାଲି
🐸 ବେଙ୍ଗ	ଫୁସଫୁସ ଓ ଚର୍ମ
🪱 ଜିଆ	ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ
👨 ମଣିଷ	ଫୁସଫୁସ

ମାଛ

ମାଛ ପାଣିରେ ଥିବା ଦ୍ରବୀଭୂତ ଅମ୍ଳଜାନକୁ ଗାଲି (Gills) ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରେ।

ବେଙ୍ଗ

ବୟସ୍କ ବେଙ୍ଗ ଫୁସଫୁସ ଓ ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ୱାସ ନିଏ।

ଜିଆ

ଜିଆର ଚର୍ମ ସବୁବେଳେ ଆର୍ଦ୍ର ରହିବା ଆବଶ୍ୟକ। ଏହି ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ଗ୍ୟାସର ବିନିମୟ ହୁଏ।

🧠 ମନେ ରଖ

ମାଛ → ଗାଲି
ବେଙ୍ଗ → ଫୁସଫୁସ + ଚର୍ମ
ଜିଆ → ଆର୍ଦ୍ର ଚର୍ମ

📚 ପରିପାକ ପ୍ରକ୍ରିୟା — ଏକ ନଜରରେ

ପାଟି
⬇️
ଲାଳ ଓ ଚୋବାଇବା
⬇️
ଗ୍ରାସନଳୀ
⬇️
ପେରିଷ୍ଟାଲସିସ୍
⬇️
ପାକସ୍ଥଳୀ
⬇️
ଅମ୍ଳ + ପାଚକ ରସ
⬇️
କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର
⬇️
ପିତ୍ତ + ପାଚକ ରସ + ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱର ପରିପାକ
⬇️
ଭିଲାଇ ଦ୍ୱାରା ଶୋଷଣ
⬇️
ବୃହଦନ୍ତ୍ର
⬇️
ଜଳ ଓ କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ
⬇️
ମଳ ବାହାରିବା

🫁 ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟା — ଏକ ନଜରରେ

ପ୍ରଶ୍ୱାସ
⬇️
ବାୟୁ ଭିତରକୁ
⬇️
ଫୁସଫୁସ
⬇️
ଆଲଭିଓଲି
⬇️
O₂ ରକ୍ତକୁ
⬇️
କୋଷକୁ ପହଞ୍ଚେ
⬇️
ଗ୍ଲୁକୋଜ୍‌ରୁ ଶକ୍ତି
⬇️
CO₂ ଉତ୍ପନ୍ନ
⬇️
ରକ୍ତ → ଫୁସଫୁସ
⬇️
ନିଃଶ୍ୱାସରେ CO₂ ବାହାର

⭐ Exam Quick Revision

🔹 ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

ପୋଷଣ + ଶ୍ୱସନ + ରେଚନ + ପ୍ରଜନନ ଆଦି = ଜୀବନ ପ୍ରକ୍ରିୟା

🔹 ପରିପାକ

ଜଟିଳ ଖାଦ୍ୟ → ସରଳ ରୂପ = ପରିପାକ

🔹 ଲାଳ

ଲାଳର ଆମାଇଲେଜ୍ → ଶ୍ୱେତସାରର ପରିପାକ ଆରମ୍ଭ କରେ।

🔹 ପେରିଷ୍ଟାଲସିସ୍

ଗ୍ରାସନଳୀର ପେଶୀର ସଙ୍କୋଚନ-ଶିଥିଳନ → ଖାଦ୍ୟ ଆଗକୁ ଯାଏ।

🔹 ପାକସ୍ଥଳୀ

ପାଚକ ରସ + HCl → ପୁଷ୍ଟିସାରର ପରିପାକ ଓ ଜୀବାଣୁ ନଷ୍ଟରେ ସାହାଯ୍ୟ।

🔹 ପିତ୍ତ

ଯକୃତ → ପିତ୍ତ → ଅମ୍ଳୀୟ ଖାଦ୍ୟକୁ ନିରପେକ୍ଷ କରିବା + ସ୍ନେହସାରର ପରିପାକରେ ସାହାଯ୍ୟ।

🔹 ଭିଲାଇ

ଭିଲାଇ → ପୃଷ୍ଠଭାଗ ବଢ଼ାଏ → ପୋଷକତତ୍ତ୍ୱର ଶୋଷଣ ବଢ଼ାଏ।

🔹 ବୃହଦନ୍ତ୍ର

ଜଳ + କିଛି ଲବଣ ଶୋଷଣ → ମଳ ଗଠନ।

🔹 ରୋମନ୍ଥକ

ଗାଈ → ରୁମେନ୍ → ଖାଦ୍ୟ ପୁଣି ପାଟିକୁ → ରୋମନ୍ଥନ।

🔹 ପକ୍ଷୀ

ଦାନ୍ତ ନାହିଁ → ଗିଜାର୍ଡ + କଣ୍କଡ଼ → ଖାଦ୍ୟ ଚୂର୍ଣ୍ଣ।

🔹 ମଧ୍ୟଚ୍ଛଦା

ଶ୍ୱାସ ନେବା → ତଳକୁ
ଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିବା → ଉପରକୁ

🔹 ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ

ଆଲଭିଓଲି ↔ ରକ୍ତ → O₂ ଓ CO₂ ବିନିମୟ।

🔹 ଶ୍ୱସନ

ଗ୍ଲୁକୋଜ୍ + O₂ → CO₂ + ଜଳ + ଶକ୍ତି

🔹 ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ

ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ = ରକ୍ତର ପମ୍ପ

🔑 ସବୁଠାରୁ ସହଜ ମନେ ରଖିବା ଟ୍ରିକ୍

ପାଟି → ପରିପାକ ଆରମ୍ଭ
ଗ୍ରାସନଳୀ → ଖାଦ୍ୟ ପରିବହନ
ପାକସ୍ଥଳୀ → ପୁଷ୍ଟିସାର ପରିପାକ
ଯକୃତ → ପିତ୍ତ
କ୍ଷୁଦ୍ରାନ୍ତ୍ର → ମୁଖ୍ୟ ଶୋଷଣ
ଭିଲାଇ → ଶୋଷଣର ପୃଷ୍ଠଭାଗ ବଢ଼ାଏ
ବୃହଦନ୍ତ୍ର → ଜଳ ଶୋଷଣ
ଫୁସଫୁସ → ଗ୍ୟାସ ବିନିମୟ
ହୃତ୍‌ପିଣ୍ଡ → ରକ୍ତ ସଞ୍ଚାଳନ
କୋଷ → ଶ୍ୱସନ ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍ପାଦନ